Odpowiedzialność zleceniodawcy za nieodprowadzenie podatku od usług budowlanych (Bauabzugsteuer)

W celu zabezpieczenia roszczeń podatkowych w zakresie usług budowlanych wprowadzono w roku 2001 specjalną procedurę potrącania podatku, która została uregulowana w §§ 48 ff. niemieckiej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (EStG). Zasadniczo, zgodnie z tymi przepisami, zleceniodawcy prowadzący działalność gospodarczą są zobowiązani dokonać potrącenia podatku w wysokości 15% kwoty (brutto) faktury. Potrącenie to nie ma jednak zastosowania, jeżeli świadczący usługę budowlaną przedsiębiorca przedstawi zleceniodawcy aktualne zaświadczenie o zwolnieniu z podatku od usług budowlanych (Freistellungsbescheinigung).

W przypadku nieprzedłożenia zaświadczenia o zwolnieniu z podatku od usług budowlanych, zleceniodawca ma obowiązek w terminie do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu dokonania płatności, przesłać elektronicznie za pośrednictwem oficjalnej platformy urzędu skarbowego zgłoszenie, w którym samodzielnie obliczył wysokość potrącanego podatku. Kwota potrącenia jest wymagalna do 10. dnia po upływie okresu rozliczeniowego i należy ją przekazać do urzędu skarbowego właściwego dla usługodawcy na jego rachunek.

Również w przypadkach, gdy usługa budowlana jest świadczona przez przedsiębiorcę niepodlegającego nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Niemczech, jego wynagrodzenie podlega potrąceniu podatku od usług budowlanych. Ma to zastosowanie także wtedy, gdy dochody usługodawcy uzyskane na terenie Niemiec nie podlegają opodatkowaniu w tym kraju na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (§ 48d ust. 1 zdanie 1 EStG).

Niezależnie od tego usługodawca ma prawo do całkowitego lub częściowego zwrotu potrącanego podatku. Zwrot następuje zgodnie z § 48c ust. 2 EStG na wniosek złożony do urzędu skarbowego, który – zgodnie z § 20a niemieckiej ordynacji podatkowej (AO) – jest właściwy do opodatkowania usługodawcy niepodlegającego nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Niemczech. W ramach wniosku o zwrot usługodawca musi udowodnić za pomocą potwierdzenia wydanego przez właściwy dla niego organ podatkowy innego państwa, że ma tam siedzibę i rezydencję podatkową.

Nieodprowadzenie podatku od usług budowlanych może prowadzić do zarzutu uchylania się od opodatkowania i oszustwa podatkowego zgodnie z § 370 AO (Steuerhinterziehung), w przypadku umyślnego działania. W przypadku rażącego niedbalstwa może dojść do zarzutu lekkomyślnego zaniżenia podatku zgodnie z § 378 AO (leichtfertige Steuerverkürzung). W praktyce udowodnienie umyślności lub rażącego niedbalstwa, a tym samym ściąganie za uchylanie się od opodatkowania lub lekkomyślne zaniżenie podatków, jest często – ze względu na kompleksowość regulacji z tym związanych – bardzo trudne. Z reguły grozi zatem grzywna zgodnie z § 380 AO za narażenie podatków potrącanych u źródła. Grzywna ta wynosi maksymalnie 25 000 euro. Przepis § 380 AO nie ma jednak zastosowania w przypadku zarzutów uchylania się od opodatkowania (§ 370 AO) oraz lekkomyślnego zaniżenia podatków (§ 378 AO). Oznacza to, że w przypadku ukarania na podstawie „surowszych” przepisów nie stosuje się dodatkowej kary na podstawie § 380 AO.

Ponadto zleceniodawca ponosi odpowiedzialność za nieodprowadzenie podatku od usług budowlanych zgodnie z przepisami niemieckiej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (EStG). Tak więc, jeżeli potrącenie podatku nie zostało dokonane prawidłowo, to zgodnie z § 48a ust. 3 zdanie 1 EStG usługobiorca odpowiada za kwotę potrącenia, która nie została odprowadzona lub została odprowadzona w nieprawidłowej wysokości.

Odpowiedzialność zgodnie z § 48a EStG jest zasadniczo niezależna od winy. Zgodnie z § 48a ust. 3 zdanie 2 EStG zleceniodawca nie ponosi jednak odpowiedzialności, jeżeli w momencie dokonania płatności za fakturę dotyczącą świadczonej usługi budowlanej posiadał zaświadczenie o zwolnieniu zleceniobiorcy z podatku od usług budowlanych zgodnie z § 48b EStG, co do którego miał prawo ufać, że zostało wydane zgodnie z prawem. Ważne jest, aby zaświadczenie o zwolnieniu z podatku od usług budowlanych było aktualne i przedłożone w momencie płatności, późniejsze przedłożenie zaświadczenia nie jest wystarczające. Jednakże takie opóźnione przedłożenie zaświadczenia może zostać uwzględnione w ramach decyzji uznaniowej urzędu skarbowego.

Zgodnie z przepisami § 48a ust. 3 zdanie 3 EStG ochrona zaufania zleceniodawcy odnośnie do ważności zaświadczenia o zwolnieniu zleceniobiorcy z podatku od usług budowlanych jest w szczególności wyłączona wtedy, gdy zaświadczenie to zostało uzyskane w nieuczciwy sposób lub na podstawie fałszywych danych, a zleceniodawca wiedział o tym lub powinien był o tym wiedzieć. W ramach oceny ochrony zaufania zleceniodawcy co do ważności zaświadczenia należy również uwzględnić fakt, że zdaniem urzędów skarbowych jest on zobowiązany do sprawdzenia ważności tego zaświadczenia. W szczególności powinien on upewnić się, czy zaświadczenie o zwolnieniu jest opatrzone pieczęcią urzędową i numerem zabezpieczającym. W przypadku przedłożenia kopii wszystkie dane zawarte w zaświadczeniu o zwolnieniu muszą być czytelne.

Zleceniodawca może uzyskać potwierdzenie ważności zaświadczenia poprzez elektroniczne zapytanie skierowane do Bundeszentralamt für Steuern (BZSt) na stronie https://eibe.bff-online.de/eibe. Jeśli BZSt nie potwierdzi ważności lub jeśli zleceniodawca nie może przeprowadzić zapytania w formie elektronicznej, może on uzyskać odpowiednie informacje zwracając się z zapytaniem do urzędu skarbowego wskazanego na zaświadczeniu o zwolnieniu. Odpowiedzi na zapytania skierowane do urzędów skarbowych w celu potwierdzenia ważności zaświadczenia udzielane są ustnie lub telefonicznie. Zasadniczo nie udziela się pisemnego potwierdzenia.

Jeżeli spełnione są przesłanki do pociągnięcia zleceniodawcy do odpowiedzialności za nieodprowadzenie podatku od usług budowlanych w rozumieniu § 48a ust. 3 EStG, to urząd skarbowy może zrobić to albo zgodnie z § 191 AO w formie decyzji o odpowiedzialności (Haftungsbescheid) albo zgodnie z § 167 ust. 1 AO w drodze decyzji o dodatkowym naliczeniu podatku (Steuerfestsetzung durch Nachforderungsbescheid).